Scheda Codice Completa

Malatestiana S.XVIII.1

Descrizione Esterna
FondoMalatestiana
SegnaturaS.XVIII.1
Datazione1441-1450 Sec. XV metà
Luogo
Composizione MaterialeUnitario
Tipo Supportomembranaceo
CarteI,355
Numerazione

cartulazione recente a matita nell'angolo superiore esterno

Carte PalinsesteNo
Fascicolazione

I-XXXV10 (1-350), XXXVI5 (351-355)


.

 L'ultimo fascicolo è un quaternione nel quale sono state tagliate due carte dopo c. 354 e il riscontro di c. 351 è costituito dalla controguardia posteriore.

Inizio FascicoloLato carne
Regola di GregorySi
Formato Fascicolo
Fascicolo Prevalentequinterno
Filigrana
Spessore Medio Bifolii
Coeff. di Variazione Medio
Segnatura Fascicolialfabetica
Foratura
Tecnica di Rigaturaa secco
Strumento di Rigatura
Dimensione
  • 365 x 243 = 23 (265) 77 x 26/ 8 (147) 8/ 54; rr. 35 / ll. 34
    Carta: c. 15r Inizio: Sotto la prima riga. Note:
Tipo Richiamo
Peciae
Copista
Sottoscrizione Datazione
Maniuna
Il codice è stato vergato in littera antiqua da un'unica mano: Domeniconi la identifica con quella di Matteo dei Contugi da Volterra, la stessa - secondo lui - che ha trascritto il codice malatestiano S.XVII.2, mentre Casamassima lo indica come copista “A23”. A c. Ir si trova la tavola del contenuto del codice aggiuntada Jean d'Epinal, copista al servizio di Malatesta Novello negli anni 1455-1467.

 
Notazione Musicale
Miniatore
Decorazione

La decorazione è costituita da rubriche e iniziali semplici rubricate; iniziali a bianchi girari alle cc. 1r, 2r, 18r, 19r, 27r, 28r, 39v, 40v, 51r, 66r, 75r, 91v, 102r, 114r, 129v, 131r, 149v, 169r, 170v, 184r, 205v, 218r, 229r, 241v, 261v, 273r, 287r, 292v, 298r, 320r, 327v, 336r, 342r; spazio riservato per iniziale a c. 348r.

Legatura

La legatura è originale e presenta tracce di interventi del cosiddetto “restauratore A” (secolo XVIII) e di Gugliemina Barsanti-Bazzocchi (che operò sui codici malatestiani negli anni 1924-1939). Le assi sono in legno. I piatti della coperta, in pieno cuoio di ovino, misurano mm 385 x 255, recano cornici concentriche a motivi geometrici e presentano 9 borchie quadrilobate il piatto anteriore e 5 borchie quello posteriore. Sei nervi doppi sono visibili sul dorso e la catena originale pende dal piatto posteriore.

Frammenti
Committenti Malatesta Novello Malatesti
Possessori Malatesta Novello Malatesti
Storia del Codice

Secondo Baader[1], il manoscritto appartenne al medico riminese Giovanni di Marco prima di venire acquistato dal signore di Cesena Malatesta Novello.

Sul contropiatto anteriore è presente la segnatura del codice di mano di Serafino Zanotti: IIa Fila/ XVIII° Pluteo/ I° in ordine.



[1]    Baader, Die Bibliothek des Giovanni Marco, p. 50-51; ipotesi ripresa dalla Vandi, Le tragedie di Seneca, p. 277.

Note Postille
Note
Descrizione Interna
CarteDesc Int
1r-65vCicerone, Tusculanae disputationes (1r-65v)
Rubr. M.T.C. Tusculanarum questionum liber primus incipit feliciter (1r)
Inc. Cum defensionum laboribus senatoriisque muneribus aut omnino (1r)
Expl. undique circumfusismolestiis[1]alia nulla potuit inveniri levatio


[1]    molestiis aggiunto a margine.

(65v)
66r-129rCicerone, De finibus bonorum et malorum (66r-129r)
Rubr. M.T.C. De finibus bonorum et malorum liber primus (66r)
Inc. Non eram nescius, Brute, cum, que summis ingeniis exquisitaque doctrina (66r)
Expl. disputatum videretur, in oppidum ad Pomponium perreximus omnes. (129r)
129v-168rCicerone, De divinatione (129v-168r)
Rubr. Marci Tullii Ciceronis de divinatione incipit (129v)
Inc. Querenti mihi multumque et diu cogitanti, quanam re possem prodesse (129r)
Expl. ex quodam genere somniorum intelligi posse dicunt. (168r)
169r-217vCicerone, De natura deorum (169r-217v)
Rubr. Marci Tullii Ciceronis de natura deorum incipit liber primus lege feliciter (169r)
Inc. Cum multe res in philosophia nequaquam satis adhuc explicate (169r)
Expl. mihi Balbi ad veritatis similitudinem videretur esse propensior. (217v)
218r-229rCicerone, Cato maior (218r-229r)
Rubr. Marci Tullii Ciceronis de senectute incipit (218r)
Inc. O Tite si quidego[1]adiuvero curamve levasso quae nunc te coquit


[1]                 ego aggiunto sopra.
(218r)
Expl. perveniatis, ut ea que ex me audistis, re experti probare possitis. (229r)
229r-241vCicerone, Laelius (229r-241v)
Rubr. Marci Tullii Ciceronis de amicitia liber (229r)
Inc. Quintus Mutius augur multa narrare de C. Lelio socero suo (229r)
Expl. ut ea excepta nihil amicitia prestabilius putetis. (241v)
241v-287rCicerone, De officiis (241v-287r)
Rubr. Marci Tullii Ciceronis de officiis. Incipit liber primus lege feliciter (241v)
Inc. Quamquam te, Marce fili, annum iam audientem Cratippum idque Athenis (241v)
Expl. cariorem, si talibus monitis preceptisque letabere. (287r)
287r-292vCicerone, De paradoxis (287r-292v)
Rubr. Marci Tullii Ciceronis de paradosis incipit (287r)
Inc. Animadverti, Brute, sepe Catonem avunculum tuum, cum in senatu sententiam (287r)
Expl. copiosi ac divites sed etiam inopes et pauperes existimandi sunt. (292v)
292v-298rCicerone, De academicis (292v-298r)
Rubr. Marci Tullii Ciceronis de academicis incipit (292v)
Inc. In Cumano nuper cum mecum Acticus noster esset, nunciatum est nobis (292v)
Expl. mirabatur incredibili quadam fuit facultate. (298r)
298r-320rCicerone, Lucullus (298r-320r)
Inc. Magnum ingenium L. Luculli magnumque optimarum artium studium (298r)
Expl. remansit, nos ad naviculas nostras descendimus. (320r)
320r-342rCicerone, De legibus (320r-342r)
Rubr. Marci Tullii Ciceronis de legibus incipit (320r)
Inc. Lucus quidem ille et hec Arpinatium quercus agnoscitur (320r)
Expl. censeo et id ipsum, quod dicis, expecto. (342r)
342r-348rCicerone, Timaeus (342r-348r)
Rubr. Marci Tullii Ciceronis de essentia mundi (342r)
Inc. Multa sunt a nobis et in academicis conscripta contra physicos (342r)
Expl. atque munere neque dabitur. Multum deest. (348r)
348r-354vCicerone, De fato (348r-354v)
Rubr. Marci Tullii Ciceronis de fato incipit (348r)
Inc. [Q]uia pertinet ad mores quod[1]illi vocant, nos eam partem


[1]    Segue spazio per scrivere la parola greca:  &θοÛ.

(348r)
Expl. vel, si volunt, omnibus naturaliter. Hic multa desunt. (354v)