Scheda Codice Completa

Malatestiana S.XXVI.1

Descrizione Esterna
FondoMalatestiana
SegnaturaS.XXVI.1
Datazione1441-1460 Sec. XV metà
Luogo
Composizione MaterialeUnitario
Tipo Supportomembranaceo
CarteI,250
Numerazione

numerazione moderna eseguita a matita, si distingue a destra in alto;ripetuto nella numerazione il f. 241;  i ff. 200, 220v e 250 sono bianchi

Carte PalinsesteNo
Fascicolazione

1-2510 (ff. 1-250)

segnatura dei fascicoli in numeri romani (I-V) sul recto della prima parte del fascicolo, si distingue in basso a destra, assente nei 3 fascicoli finali della mano 2.

inizio del fascicolo lato carne tranne per il fascicolo 18; rispettata la regola di Gregory tranne per i fascicoli 6, 11, 15 e 16 che seguono l’alternanza lato carne lato pelo e per i fascicoli 2, 13, 18, 19, 20 e 24 che non seguono nessun sistema.

Inizio FascicoloLato carne
Regola di GregoryNo
Formato Fascicolo
Fascicolo Prevalentequinterno
Filigrana
Spessore Medio Bifolii
Coeff. di Variazione Medio
Segnatura Fascicolinumerica
Foraturaforatura per squadratura
Tecnica di Rigaturaa secco
Strumento di RigaturatelaioGuida
Dimensione
  • 343 × 242 = 41 [245] 57 × 49 [134] 59; rr. 41 / ll. 40
    Carta: 16r Inizio: Sotto la prima riga. Note:
Tipo Richiamoorizzontale
Peciae
Copista
Sottoscrizione Datazione
Manipiù
La scrittura è una umanistica di 2 mani (mano 1: ff. 1r-220r; mano 2: ff. 221r-249v). La mano 1, definita dal Casamassima “A 4”, è la stessa del ms. D.XIII.2; la mano 2 secondo il Domenicani, apparterrebbe a Catrinello da Genova, mentre secondo il Casamassima apparterrebbe al copista “A 34”. All’interno della parte copiata dalla mano 1 sembrerebbe intervenire una mano diversa col compito di esemplare alcune delle tavole descrittive contenute nelle opere.
Notazione Musicale
Miniatore
Decorazione

Iniziali decorate a bianchi girari e lettere e riquadri in oro ai ff.1r (D),2v (I),25r (S),62r (O), 78r (S),93r (S),105r (E), 125r (P),133r (S),167v (A),201r (Q),221r (G),231r (P);al f. 1r cornice a bianchi girari lungo il margine interno e superiore;titoli in rosso; iniziali maggiori in rosso e blu alternati,letterine guida.

Le iniziali vengono segnalate dalla de la Mare per lo stile prossimo a quello del cosiddetto “Maestro della farfalla”

Legatura

Legatura con restauro parziale dei secoli XVIII e XX,i piatti misurano mm358 × 247; la coperta è in cuoio ovinosu assi in legno con dorso in marocchino,decorata con impressioni a secco e borchie in ferro quadrilobate (cinque sul piatto anteriore, cinque su quello posteriore), sul piatto posteriore ci sono due tenoni ottagonali, catena in ferro al margine del piatto posteriore.

Frammenti
Committenti Malatesta Novello Malatesti
Possessori Malatesta Novello Malatesti
Storia del Codice

Al f. 1r stemma malatestiano (steccato) entro cornice e monogramma di Malatesta Novello: M N.

Sulla controguardia posteriore antica segnatura (sec. XVI): 26A; sulla controguardia anteriore, su tre righe di mano di Serafino Zanotti, bibliotecario della Malatestiana (1798-1804): IIa fila / XXVI° Pluteo / I° in ordine

Note Postille

Al f. 56v: Prima chorda ad secundam, secunda ad tertiam, tertia ad quartam, hoc in harpa sex cordarum. Ecce nomen Domini; al f. 132v: Longobardorum invidia. Desunt X capitula huius quinti libri; annotazioni marginali di natura testuale di mani diverse e di diverse epoche;al f. 249v nota coeva: Hi namque libri continent numerorum causas, et divisiones circulorum et omnium figurarum rationes, extremitatum et summitatum genera, angulorum et mensurarum expositiones

Note
Descrizione Interna
CarteDesc Int
1r-56vBoezio, De Arithmetica (1r-56v)
Rubr. [Capitula]: c. 1v: Incipiuntur capitula libri primi [ripetuto a c. 2r] [testo] c. 2v: Anitii Manlii Severini Boetii liber primus de artihmetica [sic] incipitur. Proemium in quo divisio mathematice
Inc. [lettera di dedica] c. 1r: Domino patri Simacho Boetius. Summa fide in dandis accipiendisque numeribus [Capitula] c. 2r: I. Proemio in quo divisio mathematice [Testo] c. 2v: Inter omnes prosce auctoritates viros qui Pitagora
Expl. [lettera di dedica] c. 1v: et non maiore censebitur auctor merito quam probatur. [Capitula] c. 2v: XXXII. Demonstratio quemadmodum omnis inequalitas ab equalitate processerit [testo] c. 56v: Prima chorda ad secundam secunda ad tertiam tertia ad quartam hoc in harpa sex cordarum. Ecce nomen Domini
57r-57rVersus de Arithmetica (57r-57r)
Rubr. Versus de arithmetica (57r)
Inc. Dupla parem pariter numerum generatio (57r)
Expl. Optime qui novit sophie nescire secreta (57r)
57v-57vFigura abaci (57v-57v)
57v-58rTestamentum Porcelli (57v-58r)
Inc. Marcus Grumius Crococta Porcellus testamentum (57v)
58r-59vBreve descrizione della aritmetica, in latino (58r-59v)
Rubr. Brevis descriptio arithmetice
Inc. Utile nobis videtur vel parum aliquid (58r)
Expl. Qui omnis supra dictos terminos claudunt. Nihil deficit.
60r-61rClassificazione in diagrammi delle scienze filosofiche, in latino (60r-61r)
61v-132vBoezio, De musica (61v-132v)
Rubr. [Capitula] c. 61v: Incipiuntur capitula libri primi armonice institutionis [Testo] c. 62r: Anicii Manlii Sceverini Boetii viri clarissimi ex consulum ordine patricii de musica id est armonica institutione liber primus incipitur. De natura armonice institutione capitulum I.  (61v-61v)
Inc. [Capitula] c. 61v: I. De natura armonice institutionis. [Testo] c. 62r: Omnium quidem perceptio sensuum
Expl. [Capitula] c. 61v: XXXV. Tria esse genera que circa artem musicam versantur. [Testo] c. 132v: Non spissis vero ut indiatomeis generibus nusquam una langobardorum invidia. Desunt x capitula huius quinti libri.
133r-143vHucbaldus monachus, Musica Enchiriadis (133r-143v)
Rubr. Incipitur libellus. Enchiridiadis de musica hoc est armonica institutione (133r)
Inc. Sicut vocis articulate elementarie atque individue partes (133r)
Expl. sequens opusculum aliquod continebit exceptum huiusce oratiuncule ponamus hic finem. Explicatur (143v)
143v-167rHucbaldus monachus, Scholia Enchiriadis de arte musica (143v-167r)
Rubr. Incipitur de colica enchiriadis pars prima (143v)
Inc. Muisica [sic] quid est? bene modulandi scientia. Bene modulari quid est? (143v)
Expl. Dupla proportio et simphoniam servat tropique retinet modum (167v)
167v-199vHucbaldus monachus, De harmonica institutione (167v-199v)
Rubr. Liber Hubaldi peritissimi musici de armonica institutione (167v)
Inc. De musice initiamenta quemlibet ingredientem qui aliquam scilicet interim cantilenarum (167v)
Expl. quosdam non inconvenienter contendisse musicam cum boetio celum veraciter ascendisse. (199v)
201r-220rBoezio, Interpretatio geometriae Euclidis (201r-220r)
Rubr. Incipitur liber primus geometrice Euclidis a Boetio in latinum translate (201r)
Inc. Quia vero  mi patrici geometrum exercitatissime euclidis de artis geometrice figuris obscure prolata te adortante exponenda (201r)
Expl. describatur itaque his litteris quam diximus figuram untiarum hoc modo. Illi gloria illi laus que unquam deest timentibus eum (220r)
221r-249rEuclide, Geometriae (221r-249r)
Rubr. Anicii Manlii Severini Boetii geometrie artis de greco in latinum translatus  ex Euclidi peritissimo geometrico foeliciter incipit  (221r)
Inc. Geometria est disciplina magnitudinis immobilis formarumque descriptio (221r)
Expl. In descriptione anguli, in distributione figurae in demonstratione summitas summitas in conclusione extremitas.   (249r)