Scheda Codice Completa

Malatestiana D.VIII.5

FondoMalatestiana
SegnaturaD.VIII.5
Composizione MaterialeComposito fattizio
Tipo Supportomembranaceo
Numerazione

(cart. I-III, 1-435 a matita nel margine superiore destro affiancata e corretta da una seconda numerazione sempre a matita a partire dal f. 259; tre ff. tagliati longitudinalmente con numerazione ripetuta: 303bis, 328bis, 330bis)

Carte441
Legatura

Legatura di restauro della seconda metà del sec. XIX realizzata probabilmente da Giuseppe Balducci (attivo dal 1864): presenta coperta in cuoio su assi in legno, decorata con cornici a secco a losanga; su ciascun piatto cinque borchie in ottone "ad elmetto"; catena fissata all’interno del piatto posteriore.

Frammenti
Committenti
Possessori
Storia del Codice
Note Postille

Nei contropiatti anteriore e posteriore etichetta con attuale segnatura della Biblioteca Malatestiana. Al f. Ir antica segnatura Ia fila / VIII pluteo / V° in ordine di mano del bibliotecario Serafino Zanotti (1798-1804).

Al f. 27r nel margine superiore in corrispondenza del salmo XVIII, nota di mano recente V. Pluteo VII, 3 (probabilmente un rimando testuale al ms. D.VII.3 contenente un Commentario ai salmi). Di mano recente altre note in corrispondenza del commento ai salmi segnalano i passi attribuiti ai vari autori: così ad es. Cassiodoro (ff. 31r, 118r), Agostino (ff.1r, 6v, 118r), Hieronim[us] (f. 14r).
Al f. 435v di mano recente: 425 / 4 carte tagliate / [...].
Note Codice
Sezione I. ff. 1-408
Datazione1101-1200 Sec. XII
Luogo
Carte PalinsesteNo
Fascicolazione

Bianchi i ff. IIIv, 10v, 83v, 105v, 108r, 152r, 200v, 216v, 293v, 299r, 300v, 356r; 17 (I-4), 29 (5-13), 3-47 (14-26), 5-238 (27-178), 2424 (179-202), 254 (203-206), 26-2710(207-225), 286 (226-231), 298 (232-239), 305 (240-244), 319 (245-253), 32-368 (254-293), 377 (294-300), 3810 (301-309), 398 (310-317), 4010 (318-325), 417 (326-330bis), 42-438 (331-346), 4412 (347-358), 459 (359-367), 467 (368-374), 476 (375-380), 488 (381-388), 4910 (389-398), 5010 (399-408).

Inizio FascicoloLato carne
Regola di GregorySi
Formato Fascicolo
Fascicolo Prevalente
Filigrana
Spessore Medio Bifolii
Coeff. Variazione Medio
Segnatura Fascicoli
Foratura
Tecnica di Rigaturaa secco
Strumento di Rigatura
Dimensione
  • 295 × 196 = 16 / 16 /15 [178] 5 / 50 / 15 × 18 [73] 8 / 72 / 25; rr. 70 / ll. 13 (testo), 69 (glossa)
    Carta: 173r Inizio: Sopra la prima riga. Note: la presenza della glossa determina un’impaginazione variabile.
Tipo Richiamoorizzontale
a destra ai fasc. 8, 11, 13, 32-35
Peciae
Copista
Sottoscrizione Datazione
Maniuna
Scrittura di una sola mano in carolina, probabilmente la stessa responsabile delle glosse.
Notazione Musicale
Miniatore
Decorazione

Grandi iniziali ornate con tralci spiraliformi in corrispondenza dell’incipit di ogni salmo (si noti ad esempio la grande S al f. 159r); iniziali semplici per le orationes.

Note Sezione

Il testo è un Salterio con commento: Salmi 7,16-89; 94-150 (inc. salmo 7,16 acefalo al f. Ir: [et] incidit in foveam quam fecit converteretur dolor eius in caput [eius] et in verticem eius iniquitas eius descendet …; segue al f. 407v l’oratio e il De completione vel ordine psalmorum; f. 408r: commento al salmo apocrifo 151,inc.: Iste psalmus cotidianus christiano est qui castitatis cupit propositum custodire ut cotidie pugnat contra carnem suam quam armat diabolus contra spiritum sanctum …; expl.: Ego autem evaginato ab eo ipsius gladio amputavi capud [sic]eius et abstuli ob probum a filiis Isreael; f. 408v: orazione, inc.: Desertum idumeae cecus et mortus possessor inhabitans clamo ad te fili Dei miserere mei. Patriam enim meam quero sed qui temet ipsum dignatus es ostendere viam…; expl: … illumina cecum et adviva ad vitam desiderium meum).

I salmi sono corredati da una glossa marginale, interlineare e da commenti disposti su due colonne, che interrompono il testo salmodico, con excerpta dai commentari ai salmi di vari Padri, tra cui: Aurelius, Augustinus <santo>, Enarrationes in Psalmos (gli excerpta dall’opera costituiscono la parte preponderante del commento); Cassiodorus, Flavius Magnus Aurelius, Expositio in Psalterium.

Descrizione Interna
CarteDesc Int
1r-408vBibbia. Vecchio Testamento. Salmi (1r-408v)
Inc. inc. salmo 7,16 acefalo al f. Ir: [et] incidit in foveam quam fecit converteretur dolor eius in caput [eius] et in verticem eius iniquitas eius descendet … al f. 407v l’oratio e il De completione vel ordine psalmorum; f. 408r: commento al salmo apocrifo 151,inc.: Iste psalmus cotidianus christiano est qui castitatis cupit propositum custodire ut cotidie pugnat contra carnem suam quam armat diabolus contra spiritum sanctum f. 408v: orazione, inc.: Desertum idumeae cecus et mortus possessor inhabitans clamo ad te fili Dei miserere mei. Patriam enim meam quero sed qui temet ipsum dignatus es ostendere viam (1r-1r)
Expl. Ego autem evaginato ab eo ipsius gladio amputavi capud[sic]eius et abstuli ob probum a filiis Israel f. 408v: commento al salmo apocrifo 151, expl: … illumina cecum et adviva ad vitam desiderium meum (408v-408v)
Sezione II. ff. 409-428
Datazione1101-1200 Sec. XII
Luogo
Carte PalinsesteNo
Fascicolazione

16 (409-415), 210 (416-425), 33 (426-428)

Inizio FascicoloLato carne
Regola di GregoryNo
Formato Fascicolo
Fascicolo Prevalente
Filigrana
Spessore Medio Bifolii
Coeff. Variazione Medio
Segnatura Fascicoli
Foratura
Tecnica di Rigaturaa secco
Strumento di Rigatura
Dimensione
  • 296 × 194 = 28 [196] 72 × 29 / 8 [100] 8 / 49; rr. / ll. 27
    Carta: 409r Inizio: Sopra la prima riga. Note:
Tipo Richiamo
Peciae
Copista
Sottoscrizione Datazione
Manipiù
Scrittura di almeno due mani in carolina (una delle due presente solo al f. 416r-v).
Notazione Musicale
Miniatore
Decorazione

Decorazione: iniziale Q ornata al f. 425r, con tralci spiraliformi; iniziali semplici.

Note Sezione

Il testo contiene:

Cantici (ff. 409r-423r, in seguenza: Isaia 40, 10-17; 9, 1-6; 33, 2-10; Geremia 14, 17-21; Isaia 63, 1-5; Canticum apostolorum; Canticum in nativitate martyris; Canticum Beatissimae Genitricis Dei Mariae; Oratio post finitum Psalterium, inc. f. 416r: Omnipotens et misericors Deus, Clementiam tuam suppliciter deprecamur … , expl. f. 416r: … impedire animas nostras custodi nos ab his et ab omnibus malis omnipotens Deus salvator mundi ; altra orazione, inc. f. 416v: Domine Ihesu Christe fili Dei vivi per quem facta sunt omnia…, exp. f. 416v: ad vitam perducere dignare eternam Salvator mundi; Canticum Isaiae feria II; Canticum Ezechielis; Canticum Annae; Canticum Moysi hominus dei; Canticum Abacuc prophete; Canticum Moysi ad filios Isreael; Hymnus trium puerorum; Canticum Zachariae; Canticum Sanctae Mariae);

 Inni (ff. 423v-426v, in seguenza: Hymnus SS. Patrum in honorem Sanctae Trinitatis; Hymnus Sancti Simeonis; Symbolum Apostolorum; Hymnus Angelicus Gloria in excelsis; Oratio dominica secundum Lucam; Fides catholica s. Athanasi episcopi [mutila])

Descrizione Interna
CarteDesc Int
409r-423rCantici (409r-423r)
Rubr. Canticum Ysaie (409r)
Inc. Ecce Dominus in foritudine veniet (409r)
Expl. Suscepit Israel puerum suum recordatus misericordiae suae. (423r)
423v-426vInni (423v-426v)
427r-428vOrazioni varie di santi, pontefici e in commemorazione di tutti i santi (427r-428v)
Sezione III. ff. 429-434
Datazione1601-1700 Sec. XVII
Luogo
Carte PalinsesteNo
Fascicolazione

16 (429-434)

Inizio Fascicolo
Regola di GregoryNo
Formato Fascicolo
Fascicolo Prevalente
Filigrana
Spessore Medio Bifolii
Coeff. Variazione Medio
Segnatura Fascicoli
Foratura
Tecnica di Rigatura
Strumento di Rigatura
Dimensione
  • 262 × 188 = 17 [226] 19 × 13 [156] 19; rr. / ll. 31
    Carta: 430r Note:
Tipo Richiamo
Peciae
Copista
Sottoscrizione Datazione
Maniuna
Scrittura di una sola mano moderna.
Notazione Musicale
Miniatore
Decorazione
Note Sezione
Descrizione Interna
CarteDesc Int
429r-434vMICHAEL DE CAESENA , Publica et pia confessio Michaelis de Cesena olim ministri generalis Ordinis Minorum e corde expressa una cum explicatione psalmi Miserere mei Deus qui detestatus sui perfidiam in Ioannem XXII ponteficem maximum luceans cum morte subinde obiit certo penitens sero sed serio monachii in Bavaria anno 1343 mense novembris (429r-434v)
Inc. Miserere mei Deus secundum magnam misericordiam tuam. Deus absconditus, qui videri non potes oculis corporis, nec lingua hominum … (429r)
Expl. ab hac valle miseriae ad gloriam illam quam preparasti diligentibus te). (434v)