Scheda Codice Completa

Malatestiana D.IX.4

Descrizione Esterna
FondoMalatestiana
SegnaturaD.IX.4
Datazione1441-1460 Sec. XV metà
Luogo
Composizione MaterialeUnitario
Tipo Supportomembranaceo
CarteIII,240,III
Numerazione

cartulazione recente a matita nell’angolo superiore destro del recto

Carte PalinsesteNo
Fascicolazione

I-XXIV10 (cc. 1-240)

Rispettata la regola di Gregory, tranne che nel V fascicolo

Inizio FascicoloLato carne
Regola di GregorySi
Formato Fascicolo
Fascicolo Prevalentequinterno
Filigrana
Spessore Medio Bifolii
Coeff. di Variazione Medio
Segnatura Fascicolia registro
Foraturavisibile nei margini inferiore e superiore
Tecnica di Rigaturaa colore
Strumento di Rigatura
Dimensione
  • 378 × 255 = 40 [248] 90 × 32 [68 (25) 68] 62, rr. 48 / ll. 47
    Inizio: Sotto la prima riga. Note:
Tipo Richiamoorizzontale
Richiami orizzontali, della stessa mano e inchiostro del testo, nel verso dell’ultima carta di ogni fascicolo, nell’intercolumnio sotto lo specchio di scrittura; Derolez n. 1.
Peciae
CopistaJean D'Epinal
Sottoscrizione Datazione

Ai ff. 114vB e 240vA: Iohannes de Spinalo scripsit.

Maniuna
Scrittura umanistica (littera antiqua) di mano di Jean de Epinal, in inchiostro dal marrone scuro al nero, con incipit, titoli, alcuni richiami e sottoscrizione in inchiostro rosso.
Notazione Musicale
Miniatore
Decorazione

iniziali decorate di tre tipi: il primo tipo con fregi a bianchi girari, il secondo con iniziali su fondo rosso, blu e verde, inserite in cornici quadrate; il terzo tipo si trova a c. 1v (L), 11r (C), 20v (C), 27v (S), 37v (H), 46v (I), 49v (E), 52r (D), 57v (T), 62r (I), 67v (I, N), 73v (A), 80r (I), 89v (N), 115r (I), 127r (C, 133r (L), 136v (D), 148r (I), 163r (D), 169v (D), 175r (S), 198r (C), 210v (D), 219r (Q); a c. 1v fregio a bianchi girari entro cornice in oro lungo i margini esterno e inferiore.

Legatura

Legatura rifatta (Cesena, Abbazia di Santa Maria del Monte, 1977), coperta in cuoio di capra, con specchi dei piatti della coperta originale in cuoio di ovino riportati a intarsio, su assi in legno, decorata con impressioni a secco, cucitura su quattro nervi doppi, capitelli in lino, cinque borchie in ferro quadrilobate sul piatto anteriore e tre su quello posteriore, due bindelle di restauro con puntale in ottone sul margine davanti del piatto anteriore, due tenoni in ottone e ferro sul margine davanti del piatto posteriore, catena in ferro al margine di piede del piatto posteriore.

Frammenti
Committenti Malatesta Novello Malatesti
Possessori Malatesta Novello Malatesti
Storia del Codice

Il codice fu scritto dal copista Jean de Epinal per Malatesta Novello ed è sempre stato conservato nella raccolta cesenate.

Al centro del fregio del margine inferiore di c. 1r stemma di Malatesta Novello (steccato), su fondo nero entro ghirlanda di foglie.

Antiche segnature: Iª fila / IX° pluteo / IV° in ordine  di mano del bibliotecario Serafino Zanotti (1798-1804) sul verso dell’ex controguardia anteriore;  9 D (sec. XVI) sul verso della guardia posteriore.

Note Postille
Note
Descrizione Interna
CarteDesc Int
1rA-1rACapitula (1rA-1rA)
Rubr. Incipiunt capitula primi libri sancti Augustini de Trinitate et primo et triplici erroris contra falsa de Deo opinantium. Liber primus incipit lege feliciter   (1rA-1rA)
Inc. De triplici causa erroris falsa de Deo opinantium. Capitulum I (1rA-1rA)
Expl. De unitate persone filii Dei & filii hominis sive in gloris sive in humilitate. Capitulum XIII. Expliciunt capitula libri primi   (1rA-1rA)
1rA-1rBAgostino, Epistula CLXXIV ad Aurelium Carthaginiensem (1rA-1rB)
Rubr. Incipit epistula Aurelii Augustini ad Aurelium Carthaginiensem episcopum   (1rA-1rA)
Inc. Domino et Beatissimo & sincerissima caritate venerando confratri & consacerdoti pape Aurelio Augustinus in domino salutem. De Trinitate que Deus summus et verus   (1rB-1rB)
Expl. sed tamen ad caput eorundem librorum iubeas anteponi. Ora pro me.   (1rB-1rB)
1vA-114vBAgostino, De Trinitate Dei (1vA-114vB)
Rubr. Aurelii Augustini egregii doctoris liber primus incipit de Trinitate erroris causa falsa de Deo opinantium. Lege feliciter   (1vA-1vA)
Inc. Lecturus haec que de Trinitate disserimus prius oportet ut noverit stilum nostrum   (1vA-1vA)
Expl. in hiis libris dixi de tuo agnoscant  et tui si qua de meo et tu ignosce et tui. Amen. Explicit totalis liber sancti Augustini de Trinitate. Iohannes de Spinalo scripsit.   (114vB-114vB)
115rA-126vAAgostino, De opere monachorum (115rA-126vA)
Rubr. Incipit liber beati Augustini episcopi Yponensis ad Aurelium de opere monachorum lege feliciter   (115rA-115rA)
Inc. Iussioni tue sancte frater Aureli tanto devocius obtemperare me oportuit quanto magis mihi quis ex te iusserit claruit   (115rA-115rA)
Expl. si autem aliquid retrahendum vel emendandum videtur rescriptis tue beatitudinis noverim. Explicit liber beati Augustini episcopi ad Aurelium de opere monachorum feliciter. Deo gratias.   (126vA-126vA)
126vB-133rBps. Agostino,Pelagius,Agostino, De vita christiana (126vB-133rB)
Rubr. (Prologo): Incipit prologus in libro beati Augustini episcopi de vita christiana   (126vB-126vB)
Inc.  (Prologo) Ut ego peccator et ultimus insipientior ceteris & imperitior universis Cum igitur dicam sermone prout valeo   (126vB-126vB)
Expl. (Prologo) qui siligeneus esse videtur et nitidus. Explicit prologus. Incipit liber beati Augustini de vita christiana lege feliciter.  ut quod presentes prestare non possumus conferamus absentes. Amen. Explicit liber beati Augustini episcopi de vita christiana (133vB-133vB)
133rB-136vAAgostino, De disciplina christiana (133rB-136vA)
Rubr. Incipit eiusdem liber de disciplina christiana lege feliciter   (133rB-133rB)
Inc. Locutus est ad nos sermo Dei & promptus est ad hortationem nostram   (133rB-133rB)
Expl. vis nosse quid sit recole evangelium quod audisti. Ego et pater unum sumus. Explicit liber beati Augustini episcopi de disciplina christiana   (136vA-136vA)
136vA-148rAAgostino, De praedestinatione sanctorum (136vA-148rA)
Rubr. Incipit eiusdem liber ad Prosperum & Hylarium de predestinatione sanctorum lege feliciter   (136vA-136vA)
Inc. Dixisse quidem apostolum scimus in epistula ad Philippenses eadem scribere vobis (136vA-136vA)
Expl. hic ergo sit huius voluminis terminus ne offendat unius nimia longitudo. Explicit liber beati Augustini episcopi de predestinatione sanctorum ad Prosperum   (148rA-148rA)
148rA-163rAAgostino, De dono perseverantiae (148rA-163rA)
Rubr. Incipit eiusdem liber secundus de bono perseverantie ad eundem. Lege feliciter   (148rA-148rA)
Inc. Iam de perseverantia diligentius disputandum est, nam & in priore libro cum ageremus de initio fidei (148rA-148rA)
Expl. & hoc per ecclesie doctores maxime expecto si et in ipsorum manus venit dignanturque nosse quod scribo. Amen. Explicit liber beati Augustini episcopi de bono perseverantie.   (163rA-163rA)
163rA-169rBAgostino, Sermo IX De decem chordis (163rA-169rB)
Rubr. Incipit eiusdem Augustini liber de decem cordis. Lege feliciter   (163rA-163rA)
Inc. Dominus & Deus noster misericors & miserator longanimis & multum misericors et verax (163rA-163rA)
Expl. Erit ergo illud sabbatum sabbatorum ut quod hic desideramus ibi inveniamus. Amen. Explicit liber beati Augustini episcopi de decem cordis.     (169rB-169rB)
169vA-174vBps. Agostino,Agostino, De praedestinatione et gratia liber (169vA-174vB)
Rubr. Incipit liber beati Augustini episcopi de predestinatione divina. Lege feliciter   (169vA-169vA)
Inc. Cum in sacrarum voluminibus litterarum seu futurorum quid prophetico spiritu   (169vA-169vA)
Expl. Relinquamus iustitiam Dei & nostram statuere cupientes in ima contumatie voragine decidamus. Explicit liber beati Augustini episcopi de predestinatione divina   (174vB-174vB)
174vB-181vAAgostino, De vita beata (174vB-181vA)
Rubr. (Retractatio) c. 174vB: Incipit retractatio eiusdem Augustini in libro de vita beata feliciter (Testo) c. 175rA: Incipit liber Aurelii Augustini episcopi de vita beata ad Mallium Theodorum virum magnificum. (174vB-174vB)
Inc. (Retractatio) c. 174vB : Librum de beata vita non post libros de achademicis sed inter illos ut scriberem contigit (testo) c. 175rA: Si ad philosophye portum de quo iam in beate vite regionem solumque progreditur   (174vB-174vB)
Expl. (Retractatio):  ex quo emendarem quando hec retractavi. Hic liber sic incipit: Si ad philosophye portum. Explicit retractatio. (testo): ad Deum reditus vester his dictis facto disputationis fine discessimus. (181vA-181vA)
181vB-181vBAgostino, Retractatio in libro de spiritu & littera (181vB-181vB)
Rubr. Incipit retractatio in libro eiusdem Augustini de spiritu & littera   (181vB-181vB)
Inc. Ad quem scripseram tres libros quorum titulus est de peccatorum meritis & remissione   (181vB-181vB)
Expl. sed secundum istam quam supra commemoravi. Hic liber sic incipit: Lectis opusculis que ad te nuper elaboravi fili carissime Marcelline etcetera. Explicit retractatio (181vB-181vB)
182rA-197vBAgostino, De spiritu & littera ad Marcellinum (182rA-197vB)
Rubr. Incipit liber beati Augustini episcopi de spiritu & littera ad Marcellinum Lege feliciter   (182rA-182rA)
Inc. Lectis opusculis que ad te nuper elaboravi fili carissime Marcelline (182rA-182rA)
Expl. quoniam ex ipso & per ipsum & in ipso sunt omnia, ipsius gloria in secula seculorum. Amen. Explicit liber beati Augustini de spiritu et littera feliciter.   (197vB-197vB)
197vB-209rAAgostino, De virginitate (197vB-209rA)
Rubr. Retractatio c. 197vB: Incipit retractatio in libro de virginitate Testo c. 197vB: Incipit prologus in libro beati Augustini episcopi de virginitate   (197vB-197vB)
Inc. c. 197vB Retractatio:  Postquam  scripsi de bono coniugali expectabatur ut scriberem de sancta virginite [!] (Testo):  Librum de bono coniugali nuper edidimus in quo etiam Christi virgines admonuimus atque monemus   (197vB-197vB)
Expl. c. 197vB Retractatio: uno sicut potui volumine ostendi. Hic liber sic incipit: Librum de bono coniugali nuper edidimus.   (Testo): benedicite sancti & humiles cordi Domino, hymnum dicite & superexaltate eum in secula. Amen. Explicit liber beati Augustini episcopi de virginitate. Feliciter (209rA-209rA)
209rB-210rBps. Agostino,Ildefonso, De virginitate beatae Mariae (209rB-210rB)
Rubr. Incipit tractatus beati Augustini de virginitate beate Marie. Lege feliciter (209rB-209rB)
Inc. Exortatur nos dominus Deus noster pariter & ammonet dicens (209rB-209rB)
Expl. Verbum caro factum est et habitavit in nobis. Amen. Explicit tractatus beati Augustini de virginitate beate Marie feliciter.   (210rB-210rB)
210vA-218vAAgostino, De continentia (210vA-218vA)
Rubr. Incipit tractatus beati Augustini episcopi de continentia lege feliciter   (210vA-210vA)
Inc. De virtute anime que continentia nominatur satis convenienter & digne disputare difficile est   (210vA-210vA)
Expl. omni peste carebimus id nobiscum salubriter agitur ut qui gloriatur in domino glorietur. Explicit tractatus beati Augustini episcopi de continentia.   (218vA-218vA)
218vA-218vBAgostino, Retractatio de bono coniugali (218vA-218vB)
Rubr. Incipit retractatio eiusdem Augustini de bono coniugali   (218vA-218vA)
Inc. Ioviniani heresis sacrarum virginum meritum equando pudicitie coniugali (218vA-218vA)
Expl. sicut in epistula legitur que est ad hebreos. Hic liber sic incipit: Quoniam unusquisque homo humani generis pars est. Explicit retractatio in libro de bono coniugali.   (218vB-218vB)
218vB-227rAAgostino, De bono coniugali (218vB-227rA)
Rubr. Incipit liber beati Augustini episcopi de bono coniugali lege feliciter   (218vB-218vB)
Inc. Quoniam unusquisque homo humani generis pars est et sociale quiddam est humana natura   (219vA-219vA)
Expl. Ut cum Abraham et Isaac et Iacob recumbant in regno Dei qui non propter hoc seculum se propter Christum coniuges propter Christum patres fuerunt. Explicit liber beati Augustini de bono coniugali feliciter.   (227rA-227rA)
227rA-227rBAgostino, De utilitate credendi (227rA-227rB)
Rubr. Incipit eiusdem Augustini episcopi de utilitate credendi lege feliciter   (227rA-227rA)
Inc. Si mihi Honorate unum atque idem videretur esse hereticus (227rB-227rB)
Expl. quod pura mente conspicitur intueri queant credendo premuniuntur. (227rB-227rB)
227rB-234rAAgostino, De bono viduitatis (227rB-234rA)
Rubr. Incipit liber beati Augustini episcopi de professione sancte viduitatis lege feliciter   (227rB-227rB)
Inc. Augustinus episcopus  servus servorum Christi religiose famule Dei Iuliane in domino dominorum salutem. Ne petitioni tue & in Christo dilectioni diutius essem debitor (228rB-228rB)
Expl. que hic propterea partim tenuiter attigi partim omnino pretermisi quia ibi copiosius disputavi. Explicit liber beati Augustini episcopi de professione sancte viduitatis.   (234rA-234rA)
234rA-234rBAgostino, Retractatio in librum de unico baptismo (234rA-234rB)
Rubr. Incipit eiusdem retractatio in libro de unico baptismo   (234rA-234rA)
Inc. Eodem tempore librum de unico baptismo amicus quidam meus   (234rA-234rA)
Expl. convincit penitusque subvertit quod alibi ostendimus. Hic liber sic incipit: Respondere diversa sentientibus. Explicit retractatio.   (234rB-234rB)
234rB-240vAAgostino, De unico baptismo (234rB-240vA)
Rubr. Incipit liber beati Augustini episcopi de unico baptismo lege feliciter   (234rB-234rB)
Inc. Respondere diversa sentientibus & a regula veritatis errantibus   (234rB-234rB)
Expl. ut hereticorum iniquitate inventa veritas non neganda est qua detinetur baptismi sacramentum. Explicit liber beati Augustini episcopi de unico baptismo feliciter. Iohannes de Spinalo scripsit.   (240vA-240vA)