Scheda Codice Completa

Malatestiana D.XIII.2

Descrizione Esterna
FondoMalatestiana
SegnaturaD.XIII.2
Datazione1441-1465 Sec. XV metà,
1455 (MAGGIULLI ILARIA)
Luogo
Composizione MaterialeUnitario
Tipo Supportomembranaceo
CarteI,190,I
Numerazione

testo su due colonne; cartulazione recente a matita nell'angolo superiore esterno

Carte PalinsesteNo
Fascicolazione

I-XIX10 (cc. 2-191)

la regola di Gregory è sempre rispettata tranne all'interno del fascicolo VIII (cc. 72-81), dove la successione di lato carne e lato pelo è: CPCPPCCPPCCPPCCPPCPC

Inizio FascicoloLato carne
Regola di GregorySi
Formato Fascicolo
Fascicolo Prevalentequinterno
Filigrana
Spessore Medio Bifolii
Coeff. di Variazione Medio
Segnatura Fascicolia registro
Foraturavisibili 4 fori atti a tracciare le righe delimitanti lo specchio lungo i tagli superiore e inferiore (es. c. 30).
Tecnica di Rigaturamista
Strumento di Rigatura
Dimensione
  • mm 349 x 242 = 50 (230) 69 x 31 [(74) 17 (70)] 50; rr. 44 / ll. 44
    Carta: 14r Inizio: Sopra la prima riga. Note:
Tipo Richiamoorizzontale
richiami orizzontali sempre presenti tranne alla fine del fascicolo VIII
Peciae
CopistaFrancesco da Figline (DE LA MARE ALBINIA C., ),
Sottoscrizione Datazione
Manipiù
Il codice è stato vergato per la maggior parte (cc. 1r-65v; 82r-190r) in littera antiqua da quello che Albinia De La Mare ha definito il “copista del S.XXVI.1”, in quanto la sua mano è riconoscibile altrove soltanto in quel codice malatestiano; di mano diversa, in littera textualis,le cc. 66r-76v, evidentemente copiate successivamente su carte lasciate bianche dal primo copista; infine a Francesco da Figline, francescano e bibliotecario della raccolta malatestiana almeno a partire dal 1561, è ascrivibile il testo isidoriano presente a c. 77rv. Casamassima concorda sul riconoscimento della mano di Francesco da Figline a c. 77rv, ma denomina il copista della maggior parte del codice “A4” e l'altro “M1”. Per Domeniconi le tre mani appartengono rispettivamente al cosiddetto “copista E” (cc. 1r-65v; 82r-190r), a Tomaso da Utrecht (cc. 66r-76v) e al “copista H” (c. 77rv).

 

Notazione Musicale
Miniatore
Decorazione

La decorazione è costituita da rubriche, iniziali semplici alternate in rosso e blu (affiancate da letterine guida), segni di paragrafo alternati in rosso e blu, iniziali a bianchi girari con oro alle cc. 2r, 82r, 148r, le prime due anche accompagnate da una cornice a bianchi girari.

Legatura

La legatura è un rifacimento del cosiddetto “restauratore C”, che operò sui codici malatestiani nella seconda metà del secolo XIX, identificabile forse con Giuseppe Balducci. Le assi sono in legno; i piatti della coperta, in pieno cuoio di ovino, misurano mm 370 x 252 e presentano 5 borchie ciascuno. Sul dorso sono visibili 5 nervi doppi. La catena originale pende dal piatto posteriore.

Su entrambi i contropiatti è stata incollata l'etichetta con la segnatura attuale; sul contropiatto anteriore inoltre è presente la stessa segnatura scritta a penna.

Frammenti
Committenti Malatesta Novello Malatesti
Possessori Malatesta Novello Malatesti
Storia del Codice

Il codice è stato commissionato da malatesta Novello ed è sempre stato conservato nella raccolta cesenate.

A c. 2r, nel margine inferiore, è presente lo stemma di Malatesta Novello (costituito da uno steccato bianco, rosso e verde su fondo nero, circondato da una corona d'alloro), inserito in un fregio a motivi floreali con palline d'oro.

nel margine superiore di c. 2r si legge la segnatura Ia Fila/ XIII° Pluteo/ II° in ordine di mano del bibliotecario Serafino Zanotti (1798-1804).

Note Postille
Note
Descrizione Interna
CarteDesc Int
2r-65vBonaventura da Bagnorea, Breviloquium (2r-65v)
Inc. Flecto genua mea ad patrem Domini nostri Yhesu Christi ex quo omnis paternitas (2r-2r)
Expl. desideret tota substantia mea donec in terre in gaudium Dei mei. (65v-65v)
66rA-66rBAlonso Buenhombre, Epistola ad magistrum Hugonem (66rA-66rB)
Inc. Cum ego propter parvitatem meam et insufficientiam


Precede: Reverendissimo in Christo patri fratri venerabili magistro ordinis fratrum predicatorum et dignissimo sacre pagine professori eius subditus frater Alfonso Bonihominis Yspanus promissam obedientiam promptum in omnibus et devotum.

(66rA-66rA)
Expl. multa tempora et sui gratia et amore. Scripta Parisius [i.e. Parisiis]per manus [i.e. manum]modici servi vestri fratris Alfonsi et cetera. (66rB-66rB)
66rB-76vBSamuel Marochitanus, De adventu Messiae quem Judaei temere expectant (66rB-76vB)
Inc. De adventu Messiae quem Judaei temere expectant (66rB-66rB)
Expl. homo penitus et ignorans quicquid contingat Dei sumus (76vB-76vB)
77rA-77vBIsidoro, De ecclesiasticis officiis (77rA-77vB)
Rubr. Beati Hysidori Hyspalensis episcopi liber Novi Testamenti incipit (77rA-77rA)
Inc. : Hi sunt autem libri veteris testamenti quos ob amorem doctrine legendos (77rA-77rA)
Expl. sanctorum et librorum numerum postulata sequentia prenotabo. (77vB-77vB)
82rB-88vBIsidoro, In libros Veteris ac Novi Testamenti proemia (82rB-88vB)
Rubr. Incipit liber premiorum de libris Novi et Veteris Testamenti sancti Ysidori Spalensis episcopi (82rB-82rB)
Inc. Plenitudo novi ac veteris testamenti quam in canone catholica reecipit (!) ecclesia iuxta vetustam priorum traditionem (82rB-82rB)
Expl. flumen etiam baptismatis mundum et limpidum viditdominum Ihesum Christum. (88vB-88vB)
88vB-98vBIsidoro, De ortu et obitu Patrum (88vB-98vB)
Rubr. [1]: Incipit liber Ysidori de vita, ortu vel obitu Sanctorum Patrum qui in Scripturarum laudibus referuntur, in primis de Adam


[1]    Precede alle cc. 88vB-89rA la tavola dei capitoli: Incipiunt capitula libri Ysidori Spalensis episcopi de vita, ortu vel obitu Sanctorum Patrum: Adam. Abel. Enoch...

(89rB-89rB)
Inc. Adam prothophastus [i.e. protoplastus]et colonus paradisi princeps[1]generis et delicti;


[1]    Dovrebbe seguire: humani [generis].

(89rB-89rB)
Expl. reliquit apostolus, ibique in pace defunctus est atque sepultus[1]


[1]    Segue: Explicit vita vel obitus Sanctorum qui in Domino precesserunt.

(98vB-98vB)
98vB-108rBIsidoro, Allegoriae quaedam Sacrae Scripturae (98vB-108rB)
Rubr. c. 99rA: Incipiunt nomina Sanctorum Patrum mistice exposita a sancto Ysidoro Spalensi episcopo (99rA-99r*)
Inc. . prefazione c. 98vB:  Qui vedam [i.e.Quedam][1]notissima nomina legis et evangeliorum que sub allegoria inc. testo c. 99rA: Adam figuram Christi gestavit, nam sicut ille


[1]    Precede: Incipit epistola sancti Ysidori ad Orosium presbiterum. Domino sancto ac reverendissimo Honorosio (!) Ysidorus.

(99rA-99rA)
Expl. inc. prefazione: conservavi arbitrio, sed tuo comisi corrigendum iuditio[1]; expl. testo c. 108rB: per Christum eterne beatitudinis refectione saturabuntur[1]


[1]    Segue: Explicit liber premiorum sancti Ysidori episcopi  iunioris Spalensis.



[1]    Segue: Explicit epistola.

(108rB-108rB)
108rB-115rAIsidoro, Chronica (108rB-115rA)
Rubr. Incipit cronica sancti Ysidori Spalensis describens historiarum breviaturas ab exordio mundi usque ad Evadii tempus (108rB-108rB)
Inc. prefazione c. 108rB: Brevem temporum expositionem per generationem et regna primus ex nostris testo c. 109rB: Sex diebus rerum omnium creaturam Deus formavit

 

(108rB-108rB)
Expl. prefazione c. 109rB: cuius indicio summa preteriti seculi agnoscantur testo c. 115rA: religiosi principis Siscebuti (!) anni quinque milia octingenti xxti. Explicit. (115rA-115rA)
115rA-127rBIsidoro, De differentiis rerum sive Differentiae theologicae vel spirituales (115rA-127rB)
Rubr. Incipit liber differentiarum Ysidori Spalensis episcopi (115rA-115rA)
Inc. Inter Deum et dominum ita quidam diffinierunt ut in Dei appellatione (115rA-115rA)
Expl. Iam superbiam deprimit metus diabolice ruine exemplum humilitatis Christi. (127rB-127rB)
127rB-146rAIsidoro,, De differentiis verborum (127rB-146rA)
Inc. prefazione c. 127rB: Isidorus lectori salutem. Plerique veterum sermonum differentias distinguere testo c. 127vA: Inter celum, etherem et etheram ita distinguitur (127rB-127rB)
Expl. prefazione c. 127vA: deprompsi tibique, lector, pro dilectione appono. testo c. 146rA: ut herba et serpens venenaria que facit venenum ut mulier. Explicit (146rA-146rA)
146rA-147vAps. Isidoro, Sermo contra Arianos (146rA-147vA)
Rubr. Sermo sancti Ysidori contra Arrianos (!) (146rA-146rA)
Inc. Veni, domine Yhesu Christe redemptor noster, qui equalem potestatem (146rA-146rA)
Expl. ut si non verbo, vestris saltem orationibus pascat. Explicit. (147vA-147vA)
147vA-175vBIsidoro, De fide catholica contra Judeos (147vA-175vB)
Inc. .prefazione c. 148rA[1]: Quedam[2]diversis temporibus in veteteris (!) testamenti libris testo c. 148rA: Judei nepharia incredulitate Christum Dei filium abnegantes


[1]    Precede alle cc. 147vA-148rA la tavola dei capitoli: In nomine domini nostri Yhesu Christi incipiunt rubrice capitulorum primi libri Ysidori contra Iudeos.

[2]    Precede: Domine sancte sorori Florentie Tolletanus Ysidorus episcopus prefatio libri huius I.

(148rA-148rA)
Expl. prefazione expl. c. 148rA: et mei laboris, quia Cristus a Deo patre est genitus testo c. 175vB: tabernaculum Dei sancti eius sunt, in quibus habitat in eternum. (175vB-175vB)
175vB-190rACassiodoro, De anima (175vB-190rA)
Inc. Cum[1]iam suscepti operis optato fine gauderem meque


[1]    Precede l'elenco dei capitoli rubricato a c. 175vB: Quid amici requisierint. Quid eis responsum sit...

(175vB-175vB)
Expl. cognoscerentur signa si adverse partis non monstrarentur indicia. (190rA-190rA)